Thực thi nghị quyết - thước đo quyết định năng lực lãnh đạo - Bài 4: Kỷ luật nghiêm nhưng không triệt tiêu động lực hành động

Giữ nghiêm kỷ luật của Đảng, kỷ cương, pháp luật của Nhà nước trong quá trình thực thi nghị quyết là yêu cầu tiên quyết, sống còn đối với mọi cấp ủy, tổ chức đảng và đảng viên. Tuy nhiên, làm thế nào để giữ nghiêm kỷ luật nhưng không khiến cả bộ máy sợ hãi mà triệt tiêu động lực sáng tạo của cán bộ, không làm lỡ thời cơ, vận hội cũng là bài toán đặt ra.

Giữ nghiêm kỷ luật của Đảng, kỷ cương, pháp luật của Nhà nước trong quá trình thực thi nghị quyết là yêu cầu tiên quyết, sống còn đối với mọi cấp ủy, tổ chức đảng và đảng viên. Tuy nhiên, làm thế nào để giữ nghiêm kỷ luật nhưng không khiến cả bộ máy sợ hãi mà triệt tiêu động lực sáng tạo của cán bộ, không làm lỡ thời cơ, vận hội cũng là bài toán đặt ra.

Kỷ luật nghiêm minh là yêu cầu sống còn

Đối với Đảng ta, chấp hành kỷ luật, kỷ cương là yêu cầu sống còn, nguyên tắc cốt lõi bảo đảm sự tồn tại, phát triển và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định, kỷ luật của Đảng là kỷ luật sắt, nghĩa là tự giác và nghiêm minh. Người cũng chỉ rõ, Đảng có những điều kiện kỷ luật bắt buộc mỗi đảng viên phải theo. Đảng đã chỉ thị nghị quyết là phải làm. Không làm thì đuổi ra khỏi Đảng...

Nhìn lại các đại án lớn xảy ra trong những năm qua, không ít cán bộ cấp cao vướng vòng lao lý là vì làm trái các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Khi đứng trước hội đồng xét xử, có người biện minh rằng, vì nóng vội, mong muốn nhân dân sớm được thụ hưởng thành quả; có người viện cớ vì sự phát triển của địa phương... Những lời tự bào chữa này là sự ngụy biện, thật khó chấp nhận, không đúng bản chất vụ án, vì những cán bộ ấy không hành động vì lợi ích chung mà chỉ vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm. Vì thế, dư luận xã hội từng có câu nói hàm ý đầy mỉa mai “cán bộ nói thì hay nhưng làm thì dở, nói đúng nghị quyết nhưng làm trái pháp luật”...

Như ở bài trước chúng tôi đã chỉ ra, hiện nay, có một bộ phận cán bộ, đảng viên ngại việc khó, không dám làm, vì sợ làm sai, rồi né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, làm việc cầm chừng, với lập luận “làm nhiều thì sai nhiều, làm ít thì sai ít, không làm thì không sai”; hoặc “thà đứng trước hội đồng kỷ luật còn hơn đứng trước hội đồng xét xử”...

Cán bộ, đảng viên thận trọng trong công tác để không vi phạm kỷ luật của Đảng, không vi phạm pháp luật là rất cần thiết. Nhưng, không thể viện lý do sợ sai để bào chữa cho việc cố tình chây ì, thờ ơ, thiếu trách nhiệm với công việc theo chức trách, nhiệm vụ của mình, theo kiểu “sống chết mặc bay”. Đây chính là dấu hiệu của một loại “tự diễn biến”, là biểu hiện của suy thoái về tư tưởng chính trị, làm cản trở nghiêm trọng sự phát triển.

Ảnh minh họa: TTXVN

Cần thấu cảm và đồng hành với đội ngũ cán bộ

Nhưng cũng sẽ là thiếu thực tế, nếu tổ chức cứ buộc cán bộ phải liều mình với công việc, trong khi không tính đến những rủi ro do những thiếu sót, những điểm chưa phù hợp với thực tiễn của các quy định pháp luật. Thực tế là, ai là người ký văn bản, ai trực tiếp thực hiện sẽ là người chịu trách nhiệm chính trước pháp luật. Vì thế, nếu quy định của pháp luật đang có những cách hiểu khác nhau, hoặc chưa có các quy định pháp luật hướng dẫn xử lý một tình huống cụ thể phát sinh thì người thực hiện sẽ chịu một sức ép và rủi ro không nhỏ. Tổ chức và người lãnh đạo cấp trên cần thấu cảm điều này để có những hướng dẫn phù hợp, tạo ra sự vững tin cho cán bộ thực thi.

Câu chuyện ở xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An cho thấy rõ độ “vênh” giữa tinh thần dám làm vì dân với khuôn khổ pháp lý còn nhiều ràng buộc. Trước năm 2020, đất nông nghiệp bị bỏ hoang, nguồn lực lãng phí, đời sống người dân khó khăn. Trên cơ sở chủ trương tích tụ ruộng đất, phát triển kinh tế trang trại, lãnh đạo xã đã linh hoạt tổ chức thực hiện, tạo điều kiện cho người dân xây dựng các công trình phục vụ sản xuất. Từ cách làm này, nhiều mô hình trang trại hiệu quả đã hình thành, khơi thông nguồn lực đất đai, cải thiện sinh kế và được thực tiễn ghi nhận. Tuy nhiên, khi đối chiếu quy định, một số công trình được xác định vượt giới hạn cho phép, người đứng đầu chính quyền xã bị xử lý kỷ luật.

Vấn đề đặt ra không chỉ là đúng-sai về quy định mà là khoảng cách giữa yêu cầu phát triển với độ mở của thể chế. Thực tiễn đó đòi hỏi cách tiếp cận biện chứng hơn: Vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa có cơ chế bảo vệ, khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm. Bởi nếu chỉ “đúng quy định” mà thiếu tinh thần dấn thân, phát triển sẽ chững lại; nhưng nếu vượt khung mà không được dẫn dắt bởi thể chế phù hợp, những nỗ lực vì dân cũng có thể phải trả giá.

Ngày 5-3-2026, làm việc với Ban Tổ chức Trung ương về các giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc siết chặt kiểm soát quyền lực, đồng thời tạo động lực để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tổng Bí thư cho rằng, cần quán triệt đầy đủ chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; tuy nhiên cần phân biệt rõ giữa sáng tạo đúng quy định với làm ẩu, làm tắt hoặc lợi dụng sáng tạo để vi phạm, trục lợi. Cũng theo Tổng Bí thư, ở cấp cơ sở, có thể thiết kế danh mục việc khó cần người chịu trách nhiệm; cơ chế xin ý kiến nhanh đối với tình huống mới; đánh giá riêng các sáng kiến có hiệu quả; biểu dương kịp thời cán bộ xử lý tốt việc phức tạp, tồn đọng kéo dài.

Ý kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm là sự gợi mở quý giá cho các cấp ủy đảng, các ban, bộ, ngành, địa phương trong việc đề ra phương hướng, cách thức để tháo gỡ khó khăn cho cán bộ khi giải quyết công việc.

Nghị định số 172/2025/NĐ-CP của Chính phủ cũng đã quy định một số tình tiết cán bộ, công chức vi phạm sẽ được miễn kỷ luật như: Vi phạm trong tình thế cấp thiết, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật về tình trạng khẩn cấp khi thi hành công vụ; đã thực hiện theo đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng có gây ra thiệt hại vì lý do khách quan; thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo được cơ quan có thẩm quyền cho phép và được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung nhưng có thiệt hại xảy ra...

Trước mắt, có một số việc cần làm để cán bộ đỡ "bệnh" sợ trách nhiệm: Thứ nhất, tiếp tục phân cấp, phân quyền cụ thể, rõ ràng xem cấp nào được phép làm gì. Thứ hai, cần minh bạch trách nhiệm. Thứ ba, phải có cơ chế bảo vệ cán bộ làm đúng vì lợi ích chung.

Cấp ủy đảng các cấp cần đồng hành với đội ngũ cán bộ, cần xây dựng cơ chế để xin ý kiến nhanh đối với tập thể cấp ủy, xin ý kiến nhanh cấp trên đối với những vấn đề mới phát sinh mà chưa có thông lệ, chưa có hướng dẫn pháp luật để giải quyết. Nếu vấn đề gì có thể vận dụng ngay thì giải quyết ngay. Vấn đề gì quá lớn, vượt thẩm quyền cho phép, cần phải sửa luật, sửa quy định thì cần có cơ chế đề xuất để sớm điều chỉnh, tránh vì chậm trễ, trì trệ mà gây nguy hại cho việc chung. 

 Thời gian qua, công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát được đề cao trong việc phát hiện những sai phạm của quá trình thực thi công vụ. Điều này là rất cần thiết để bảo đảm pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của Đảng được thực hiện nghiêm minh. Tuy nhiên, có lẽ nên xác định rằng, kiểm tra, giám sát không phải để cứ chăm chăm vào việc phát hiện sai phạm, xử lý cán bộ, gây những căng thẳng và áp lực không cần thiết cho đội ngũ cán bộ; mà qua công tác kiểm tra, giám sát cần phát hiện những vướng mắc, khó khăn khách quan, từ đó đồng hành, giúp đỡ đội ngũ cán bộ, đề xuất lên cấp trên những giải pháp để giúp cán bộ thực hiện tốt hơn nhiệm vụ, tránh được những rủi ro pháp luật.

Suy cho cùng thì các biện pháp quản lý cũng nhằm để hệ thống chính trị, hệ thống hành chính thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình. Do đó, tăng cường năng lực thực thi thì phải tạo ra một môi trường quản lý mà trong đó kỷ luật nghiêm minh và đổi mới, sáng tạo không đối lập nhau, hay nói cách khác, kỷ luật nghiêm minh không làm triệt tiêu sự sáng tạo. Để từ đó, cán bộ thực sự vững tin rằng khi dám nghĩ, dám làm, đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung sẽ được tổ chức và pháp luật bảo vệ.

Kỷ luật nghiêm minh là nền tảng của bộ máy, tuy nhiên nếu thiếu cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung thì kỷ luật có thể vô tình làm triệt tiêu động lực hành động.

Nguồn: qdnd.vn